لغو جشن‌های سال نو در کافه‌های تهران؛ از همدلی با مردم تا فشارهای نظارتی

کافه‌نوشت: تعطیلی ناگهانی جشن‌های سال نو میلادی در چند کافه و رستوران تهران، فراتر از یک تصمیم تجاری یا احتیاط صنفی است؛ رخدادی که لایه‌هایی از نگرانی اقتصادی، فشار نظارتی و دگرگونی فضای عمومی را بازتاب می‌دهد و تصویری دقیق‌تر از حال‌و‌هوای امروز شهر ارائه می‌کند.

در روزهایی که شبکه‌های اجتماعی پر بود از دعوت‌نامه‌ها، پوسترها و برنامه‌های ویژه شب سال نو ۲۰۲۶، بسیاری تصور می‌کردند تهران امسال نیز مانند سال‌های گذشته به رسم غیررسمی خود برای جشن‌های زمستانی ادامه می‌دهد؛ جشنی که همواره بخشی از آن در کافه‌ها و رستوران‌ها جریان داشته است. اما در فاصله‌ای کوتاه تا شب سال نو، چندین کافه و رستوران که پیش‌تر از برگزاری مراسم خبر داده بودند، برنامه‌هایشان را لغو کردند، لغوهایی که وجه مشترک آنها «اعتصاب‌ها و اعتراض‌های اقتصادی» و «حساسیت‌های نظارتی» است.

بازتاب اعتراض‌های اقتصادی و موج همدلی کافه‌ها

افزایش شدید نرخ دلار و طلا طی روزهای اخیر و موج تورمی که بسیاری آن را بی‌سابقه توصیف می‌کنند، باعث شد برخی کسبه و بازاریان در تهران و دیگر شهرها به تعطیلی و تظاهرات اعتراضی روی بیاورند.

این نوسان‌ها معمولاً اولین ضربه را به کسب‌وکارهای کوچک، از جمله کافه‌ها و رستوران‌ها وارد می‌کند؛ فضاهایی که هزینه‌های جاری بالایی دارند و توان اقتصادی‌شان به رفتار مصرف‌کننده، قیمت مواد اولیه و شرایط عاطفی جامعه وابسته است.

لغو برنامه‌های سال نو از سوی برخی کافه‌ها را می‌توان در همین چارچوب خواند: کاهش قدرت خرید مشتریان، بی‌ثباتی بازار و اضطراب اقتصادی که برنامه‌ریزی برای رویدادهای غیرضروری را برای صاحبان کافه‌ها پرریسک می‌کند.

پیشنهادی برای مطالعه: ضیافت تلخِ حقیقت؛ کافه به مثابه دادگاه

نظارت‌های فصلی؛ محدودیتی تازه برای آیین‌های غیررسمی شهری

در کنار مسائل اقتصادی، نشانه‌های دیگری نیز وجود دارد که نشان می‌دهد فضای نظارتی در روزهای اخیر حساس‌تر شده است. هفته گذشته، اداره اماکن تهران با برخی کافه‌ها و مغازه‌های محدوده خیابان میرزا شیرازی، به دلیل داشتن تزئینات کریسمسی، برخورد کرد و آنها را واداشت تزئینات را جمع یا ویترین را بپوشانند. کافه «پاریس» از جمله مکان‌هایی بود که پس از یک روز پلمپ با اخذ تعهد باز شد و درخت کریسمس خود را برداشت. دایس هم دیگر کافه میرزای شیرازی است که به خاطر تزئینات کریسمسی پلمپ شد و روز ۹ دی با اخذ تعهد بر جمع‌آوری اقلام و تزئینات کریسمسی رفع پلمپ و باز شد. دایس در استوری که در صفحه اینستاگرام‌ش منتشر کرد نوشت:«ولی با توجه به اوضاع تهران دیگر استوری نمی‌گذاریم تا صداهای مهم‌تر شنیده شوند».

این برخوردها پیام روشنی به کسب‌وکارهای مشابه می‌دهد: برای برگزاری مراسم نمادی، غیرسیاسی و فرهنگی، فضا چندان امن و قابل‌پیش‌بینی نیست.

در چنین فضایی، لغو جشن‌ها از سوی برخی کافه‌ها را می‌توان تصمیمی برای پیشگیری از برخورد احتمالی یا جلوگیری از شکل‌گیری حاشیه دانست.

واکنش کافه‌ها؛ از سوگواری خاموش تا احترام به حال عمومی جامعه

بیانیه کافه «پروژه آن» تأکید دارد که «حال دل‌ها آرام نیست» و آنها در صفحه اینستاگرام‌شان نوشتند :«به اطلاع می‌رساند با توجه به شرایط پیش آمده در جامعه و با احترام، ترجیح دادیم جشن سال نو میلادی را در حال حاضر لغو، و جشن‌های دیگر را زمانی برگزار کنیم که حال دل‌ها آرام‌تر و فضای عمومی مهیای شادی جمعی باشد».

این لحن، در کنار پیام احساسی آقای برنارد از کافه لئون خیابان آبان که سال‌ها میزبان جشن‌های باشکوه بوده، نشان می‌دهد که بخشی از این تصمیم‌ها پاسخی است به تجربه زیسته شده است:«لئون شعبه آبان … امشب جشنی ندارد… سال‌ها باشکوه‌ترین جشن سال نو میلادی را با خیلی از شما عزیزان در این کنج پر از خاطره در تهران برای چندین دهه با هم تجربه کرده بودیم. اما امشب را با امید جشن‌های برگتر در سکوت می‌مانیم».

شادی در زمانه بحران اقتصادی و اضطراب اجتماعی، برای بسیاری از کسب‌وکارهای فرهنگی و رستورانی نه‌تنها کم‌صرفه، بلکه اخلاقاً دشوار شده است.

تهران و جشن‌هایی که مدام به تعویق می‌افتند

لغو مراسم سال نو در چند کافه شاید در مقیاس کلان یک اتفاق کوچک به‌نظر برسد، اما از زاویه فرهنگ شهری معنایی بزرگ‌تر دارد؛ تهران شهری است که میل به «زیست جمعی» و شادمانی در آن پررنگ است، اما این میل هر سال و در هر فصل زیر فشار اقتصاد، سیاست و مقررات فصلی خم می‌شود.

کافه‌ها در سال‌های اخیر نقش مهمی در ایجاد فضاهای نیمه‌عمومی برای شادی، معاشرت، موسیقی و تجربه‌های فرهنگی داشته‌اند. محدود شدن این فعالیت‌ها، چه به دلیل ترس از برخورد، چه بی‌ثباتی اقتصادی، معمولاً منجر به کاهش کیفیت زندگی شهری و فرسودگی روابط اجتماعی می‌شود.