کافه، پادزهرِ عصر انزوا

کافه‌نوشت: از زمان‌های قدیم، حفظ حریم اجتماعی باعث شده بریتانیایی‌ها تقریباً نتوانند در مکان‌های عمومی با غریبه‌ها صحبت کنند. با این حال، طرحی که سه سال پیش توسط مادری جوان در بریتانیا ارائه شد،  اکنون فراگیر شده است. او که در تلاش بود تا با تنهایی خود کنار بیایید حرکتی را آغاز کرد که اثر عمیقی برای جوانان و سالمندان گذاشته است.

الکساندرا هاسکین، زمانی که طرح کافه گفتگو (Chatty Café Scheme) را راه‌اندازی کرد، ۳۳ سال داشت. پسرش هنری چهارماهه بود و به همین دلیل از دنیای بزرگسالان جدا افتاده بود. او در آن زمان احساس تنهایی شدیدی میکرد اما روزی که در مرکز شهر قدم می‌زد، ایده‌ای به ذهنش رسید.

او می‌گوید: «تنها در حال هل دادن کالسکه‌ام در اولدهام بودم و وقتی در کافه‌های محلی توقف می‌کردم، می‌دیدم آدم‌های زیادی تنها نشسته‌اند؛ افراد مسن، پرستارانشان و والدین با نوزادانشان. با خودم فکر کردم چقدر خوب می‌شد اگر اینها با هم به گپ‌و‌گفت می‌نشستند.»

قهوه و گفتگو؛ نسخه‌ای ساده برای درمان تنهایی مدرن

سازمانی که او تأسیس کرد، کافه‌ها را تشویق می‌کند تا میزی را با عنوان «گپ و گفت» (Chatter and Natter) تعبیه کنند؛ میزی که مشتریان در صورت تمایل به گفتگو با دیگران، می‌توانند در آنجا بنشینند. در طول سه سال، این طرح به بیش از ۱۰۰۰ کافه در سراسر بریتانیا گسترش یافته است و پس از دریافت یک جایزه بزرگ در ماه گذشته، قرار است توسعه بیشتری پیدا کند.

این میزها با تابلوهای پلاستیکی A4، همانند منوی روز میز،‌ قابل شناسایی‌اند. این تابلوها مشتریان را ترغیب می‌کنند تا به غریبه‌ها بپیوندند، با اطمینان از این‌که درخواست صحبتشان رد نخواهند شد. کسانی هم که ترجیح می‌دهند تنها باشند، می‌توانند بر سر میزهای دیگر بنشینند.

الکساندرا هاسکین می‌گوید بسیاری از مردم، بدون تشویق یا دعوت، از برقرار کردن ارتباط با غریبه‌ها مضطرب می‌شوند. همه می‌دانند که بریتانیایی‌ها معمولاً آدم‌های کم‌حرف و خویشتن‌داری هستند و می‌ترسند اگر شخصی تنها پشت میزی نشسته باشد، شاید منتظر کسی است و برای همین پا پیش نمی‌گذارند.

پیشنهاد برای مطالعه:زندگی و چالش‌های کافه‌های خیابانی تهران

خانم هاسکین که به‌صورت پاره‌وقت به‌عنوان مددکار اجتماعی بزرگسالانِ دارای اختلال یادگیری کار می‌کند، می‌گوید: «اگر احساس تنهایی می‌کنید، در برابر مشکلات جسمی و روانی آسیب‌پذیر می‌شوید. تأثیر مثبتی که گفتگو با یک فرد دیگر می‌تواند بر روحیه‌ی کسی بگذارد، بسیار زیاد است.»

او ادامه می‌دهد: «این طرح در واقع درباره‌ی ساختن بستر گفتگو برسر میزی مشخص است، جایی که افراد بتوانند بنشینند  و اگر حس می‌کنند مایل‌اند که همراه با قهوه‌شان مصاحبت هم داشته باشند با دیگران به راحتی هم‌صحبت شوند. ممکن است یک روز دلشان بخواهد این کار را بکنند، اما روز دیگر نه. این ایده دارد به بخشی از فرهنگ روزمره‌ی کافه‌نشینی تبدیل می‌شود.»

ایده‌ی خانم هاسکین اکنون توسط زنجیره‌ی Costa Coffee پذیرفته شده است؛ در ۴۰۰ شعبه از این برند، میزی برای ملاقات غریبه‌ها در نظر گرفته شده است. فروشگاه زنجیره‌ای Sainsbury’s نیز طرح آزمایشی مشابهی را اجرا کرده است. او می‌گوید کارکنان کافه‌های این فروشگاه با اشتیاق زیادی از این ایده استقبال کرده‌اند. در گلاسگو، کارکنان شورای شهر کافه‌های محلی را برای شرکت در این طرح اجاره کرده‌اند و برخی از آن‌ها تابلوهای میزهای خود را به عبارت محلی «a wee blether» (یعنی گپ کوچولو) تغییر داده‌اند. در لیدز نیز کافه‌های داخل کتابخانه‌های محلی به طرح پیوسته‌اند. کافه‌های بیمارستانی در سراسر کشور نیز به‌صورت گسترده در حال مشارکت‌اند. و خبرهای خوب سریع منتشر می‌شوند: بیش از ۲۰ کافه در جبل‌الطارق نیز به این طرح پیوسته‌اند.

خوب است که صحبت کنیم

مرکز بین‌المللی طول عمر بریتانیا (ILC-UK) به‌عنوان یک اندیشکده تخصصی برای بررسی تأثیر طول عمر بر جامعه تأسیس شده است. ماه گذشته، طرح کافه گفتگویی (Chatty Café Scheme) جایزه‌ی نخست Innovating for Ageing Award را که توسط ILC-UK و گروه Just راه‌اندازی شده بود، دریافت کرد و ۷۵۰۰ پوند جایزه را از آن خود کرد.

تنهایی تنها یک مشکل اجتماعی نیست، بلکه تأثیر مخرب پزشکی عمیقی نیز دارد. متخصصان پزشکی این انزوا را نوعی تنهایی فراگیر توصیف می‌کنند که افزایش فاصله‌گیری اجتماعی، بر سلامت روان و سلامت جسمی افراد تأثیر می‌گذارد. سال گذشته، طی یک تحقیق علمی گسترده مشخص شد که تنهایی می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل (دِمانس) را افزایش دهد. این موضوع در یک پروژه‌ی تحقیقاتی گسترده توسط دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه ایالتی فلوریدا (FSU) بررسی شد و در نشریه‌ی Journal of Gerontology منتشر گردید. این مطالعه بر روی ۱۲,۰۰۰ نفر بالای ۵۰ سال طی یک دوره‌ی ۱۰ ساله انجام شد و بزرگ‌ترین پروژه از نوع خود محسوب می‌شود.

آنژلا ساتین، استاد دانشگاه، می‌گوید: «تنهایی یک اخطار است که نشان می‌دهد نیازهای اجتماعی شما برآورده نشده است و این باعث می‌شود افراد کمتر فعال باشند و احتمال استعمال سیگار در آن‌ها بیشتر شود.» مطالعات جداگانه نیز ارتباط بین تنهایی و چاقی، فشار خون بالا و سایر مشکلات سلامتی را نشان داده‌اند. در مراسم اهدای جوایز که توسط کمدین دیوید بادیل برگزار شد، مطرح شد که تنهایی می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل را تا ۴۰ درصد افزایش دهد. در حال حاضر، هزینه‌ی درمان زوال عقل در بریتانیا سالانه حدود ۲۶ میلیارد پوند برآورد می‌شود.

در عصر دیجیتال، ارتباط انسانی بسیار سخت‌تر شده و مشکل تنهایی در حال گسترش است طبق یک نظرسنجی بین‌المللی توسط Kaiser Family Foundation (یک گروه غیرانتفاعی)، نزدیک به یک‌چهارم بزرگسالان در بریتانیا، ۲۲ درصد در آمریکا و ۹ درصد در ژاپن بیشتر اوقات احساس تنهایی یا انزوای اجتماعی می‌کنند. کافه‌ی Costa نیز نظرسنجی‌ای از ۲۵۰۰ بزرگسال بریتانیایی انجام داد و دریافت که ۷۵ درصد از آن‌ها دوست دارند گفتگوهای بیشتری با دیگران داشته باشند. با این حال، ۶۳ درصد گفته‌اند که به دلیل ترس از رد شدن پیشنهاد صحبتشان، در آغاز مکالمه با غریبه‌ها مردد هستند. چهار درصد نیز اعلام کرده‌اند که اصلاً هیچ گفت‌وگوی رودررویی نداشته‌اند.

ویکتوریا مورهاوس، مدیر داخلی کافه‌ی Costa، می‌گوید: «واضح است که با وجود این‌که به نظر می‌رسد به‌عنوان یک ملت کمتر با هم صحبت می‌کنیم، تمایل واقعی مردم برای داشتن ارتباط اجتماعی و گفت‌وگوی مستقیم در سراسر کشور وجود دارد.» کافه‌هایی که در طرح Chatty Café شرکت می‌کنند، سالانه ۱۰ پوند پرداخت می‌کنند؛ در عوض، مواد بازاریابی دریافت می‌کنند تا روی میزی که به عنوان میز گفتگو مشخص شده، قرار دهند. برخی کافه‌ها همچنین اطلاعات این طرح را در وب‌سایت‌های خود منتشر می‌کنند.

گفتگو، علاوه بر فواید روانی و اجتماعی، برای رونق کسب‌وکار نیز مفید بوده است. صاحبان کافه به خانم هاسکین گفته‌اند که این طرح مشتریان جدیدی جذب کرده است. برخی از کافه‌ها این گزینه را از یک یا دو روز در هفته به کل هفته گسترش داده‌اند. این طرح از نظر اقتصادی و اجتماعی منطقی است، زیرا میزهای کمتری توسط یک مشتری اشغال می‌شود.

پدر دیوید بادیل به بیماری پیک (Pick’s Disease)، نوعی از زوال عقل، مبتلاست. او در مراسم اهدای جوایز گفت که اغلب تعجب می‌کند چرا محصولات کمی برای کمک به افراد مبتلا به زوال عقل وجود دارد. برای مثال، وقتی خودش پدر شد، به فروشگاه‌ها می‌رفت و قفسه‌ها پر از محصولات برای نوزادان و کودکان بود، اما چیزی برای افراد سالمند مبتلا به زوال عقل پیدا نمی‌کرد. او این را فرصتی از دست‌رفته می‌داند، زیرا بسیاری از سالمندان ثروت قابل توجهی دارند که می‌تواند برای بهبود زندگی‌شان استفاده شود.

دیوید سینکلر، مدیر مرکز بین‌المللی طول عمر، می‌گوید: «طول عمر دغدغه‌ی همه است و مدت زیادی است که سالمندان دیگر جایگاهی در دنیای بیرون و مشاغل مختلف ندارند، در حالی که روند سنی جمعیت جهانی رو به افزایش است.»

یک میز کوچک، تأثیر بزرگ

هدف اصلی طرح «کافه‌ی گفتگو» ایجاد مکان‌های کوچک اجتماعی است؛ جایی که افراد تنها بتوانند با غریبه‌ها گفتگو کنند و حس ارتباط پیدا کنند. ایده این است که حتی یک گفت‌وگوی کوتاه می‌تواند روان و روحیه‌ی افراد را بهبود بخشد و احساس تنهایی را کاهش دهد.

این طرح نشان می‌دهد که فضاهای عمومی کوچک، مانند کافه‌ها، می‌توانند نقش مهمی در مقابله با انزوا و تنهایی ایفا کنند. همان‌طور که الکساندرا هاسکین توضیح می‌دهد: «این کار باعث می‌شود فرهنگ کافه‌نشینی روزمره تغییر کند و مکانی برای معاشرت و تعامل اجتماعی ایجاد شود. مردم ممکن است یک روز بخواهند با کسی صحبت کنند و روز دیگر تنها باشند، و این کاملاً طبیعی است.»

یکی دیگر از دستاوردهای طرح این است که افراد مسن و جوان‌تر در فضایی دوستانه همدیگر را ملاقات ‌کنند. کافه‌ها با استفاده از تابلوهای مشخصِ میز گفتگو به مشتریان این پیام را می‌دهند که می‌توانند بدون ترس از پذیرفته‌نشدن، به این میز بپیوندند. افرادی که ترجیح می‌دهند تنها بمانند نیز می‌توانند بر سر میزهای دیگر بنشینند. در مجموع، طرح «کافه‌ی گفتگو» نمونه‌ای است از چگونگی استفاده از فضاهای کوچک شهری برای بهبود سلامت اجتماعی و روانی مردم. این طرح نشان می‌دهد که تغییرات ساده و خلاقانه در محیط‌های عمومی می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر کاهش تنهایی و افزایش کیفیت زندگی داشته باشد.

منبع: روزنامه فایننشال تایمز