آیا قهوه فشار خون را بالا می برد؟

کافه‌نوشت: این پرسشی است که بارها در نوارهای جست‌وجو، مطب پزشکان و حتی گفت‌وگوهای نیمه‌شوخی دوستانی که به سلامت خود اهمیت می‌دهند، مطرح می‌شود: آیا قهوه فشار خون را بالا می‌برد؟ پاسخ کوتاه این است: بله؛ اما نه آن‌طور که معمولاً تصور می‌شود. برای اغلب افراد سالم، تأثیر قهوه بر فشار خون خفیف، موقتی و اغلب بیش‌ازحد بزرگ‌نمایی‌شده است. با این حال، اگر با فشار خون بالا یا عوامل خطر قلبی عروقی مواجه هستید، پاسخ مفصل‌تر ارزش خواندن دارد.

کافئین و سیستم گردش خون

کافئین یک ماده‌ی محرک است. این ترکیب با تحریک ترشح آدرنالین و ایجاد انقباض موقت در رگ‌های خونی، می‌تواند باعث افزایش کوتاه‌مدت فشار خون شود؛ حتی پس از نوشیدن تنها یک فنجان قهوه. اما زمینه و عادت مصرف اهمیت زیادی دارد. در افرادی که به‌طور منظم کافئین مصرف می‌کنند، بدن به‌مرور زمان خود را با آن تطبیق می‌دهد. مطالعات متعددی، از جمله یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در American Journal of Clinical Nutrition، نشان داده‌اند که مصرف بلندمدت قهوه با افزایش پایدار فشار خون ارتباطی ندارد. حتی در برخی موارد، مصرف‌کنندگان منظم قهوه، فشار خون پایه‌ی اندکی پایین‌تر از افرادی دارند که قهوه نمی‌نوشند.

همچنین یک مرور علمی جدیدتر در سال ۲۰۲۳ در Journal of Human Hypertension  این یافته‌ها را تأیید کرده و نشان می‌دهد مصرف متعادل قهوه ممکن است با کاهش خفیف خطر ابتلا به پرفشاری خون همراه باشد. بنابراین، اگرچه افزایش موقتی فشار خون به‌ویژه در افراد حساس به کافئین امکان‌پذیر است، شواهد علمی نشان می‌دهند که قهوه در افراد سالم، عامل ایجاد فشار خون مزمن نیست.

 منظور از موقتی چیست؟

پس از نوشیدن قهوه، فشار خون ممکن است ظرف ۳۰ دقیقه افزایش پیدا کند و این افزایش معمولاً حدود ۱ تا ۳ ساعت ادامه دارد. میزان این بالا رفتن فشار خون بسیار متغیر است و بسته به مقدار مصرف، سرعت متابولیسم بدن و میزان حساسیت پایه‌ی فرد به کافئین، می‌تواند حدود ۵ تا ۱۵ میلی‌متر جیوه باشد.

این اثر معمولاً در افرادی بیشتر دیده می‌شود که:

• به‌ندرت کافئین مصرف می‌کنند
• تحت استرس هستند
• کم‌خوابی دارند
• از قبل در معرض خطر مشکلات قلبی عروقی قرار دارند

اما در افرادی که به‌طور منظم قهوه می‌نوشند، بدن تا حد زیادی به کافئین عادت می‌کند و این واکنش معمولاً کمرنگ‌تر است.

پیشنهادی برای مطالعه: کافئین؛ رفیق روزانه یا زندان نامرئی؟

حالا قهوه‌ی بدون کافئین (Decaf) چطور؟

قهوه‌ی بدون کافئین مقدار بسیار کمتری کافئین دارد معمولاً حدود ۲ تا ۵ میلی‌گرم در هر فنجان، در حالی که یک فنجان قهوه‌ی دم‌آوری‌شده‌ی معمولی بین ۷۰ تا ۱۴۰ میلی‌گرم کافئین دارد. مطالعات درباره‌ی تأثیر قهوه بدون کافئین(دی‌کف) بر فشار خون محدودند، اما شواهد موجود نشان می‌دهند که مصرف آن افزایش قابل‌توجهی در فشار خون ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، دکف می‌تواند گزینه‌ی مناسبی برای افرادی باشد که به کافئین حساس هستند یا به دلایل پزشکی باید مصرف آن را محدود کنند.

نکته‌ی مهم این است که قهوه‌ی بدون کافئین همچنان حاوی همان پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های موجود در قهوه‌ی معمولی است؛ ترکیباتی که باور بر این است نقش محافظتی برای سلامت قلب و عروق دارند. بنابراین، اگر طعم قهوه را دوست دارید اما می‌خواهید دریافت کافئین خود را به حداقل برسانید، انتخاب قهوه‌ی بدون کافئین می‌تواند یک مصالحه‌ی هوشمندانه باشد.

 چه مقدار قهوه زیاد محسوب می‌شود؟

برای بیشتر افراد، مقدار ایده‌آل مصرف قهوه معمولاً بین ۲ تا ۴ فنجان در روز است. سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) و همچنین U.S. Dietary Guidelines اعلام کرده‌اند که مصرف روزانه تا ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین که بسته به غلظت قهوه، حدود ۳ تا ۵ فنجان محسوب می‌شود، برای بزرگسالان سالم ایمن است.

با این حال، اگر دچار فشار خون بالا یا سایر مشکلات قلبی هستید، حتی این میزان هم ممکن است برای شما زیاد باشد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است مقدار مصرف کافئین را کاهش دهد یا توصیه کند آن را در طول روز پخش کنید تا از افزایش ناگهانی فشار خون جلوگیری شود. اگر مطمئن نیستید مصرف قهوه‌تان بر فشار خون شما تأثیر می‌گذارد یا نه، یک راه ساده این است که به مدت یک هفته فشار خون خود را قبل و بعد از فنجان قهوه‌ی صبحگاهی اندازه‌گیری کنید. الگوهای به‌دست‌آمده را ثبت کرده و سپس با پزشک خود در میان بگذارید.

تداخل داروها و عوامل سبک زندگی

کافئین به‌تنهایی عمل نمی‌کند؛ بلکه با رژیم غذایی، سطح استرس، کیفیت خواب و داروهای مصرفی شما در تعامل است.

برای مثال:

• برخی داروهای کنترل فشار خون (مانند بتابلاکرها) ممکن است اثرات کافئین را تا حدی خنثی کنند، در حالی که برخی دیگر در صورت مصرف زیاد کافئین، کارایی کمتری خواهند داشت.
• اگر از داروهای ضداحتقان بینی، داروهای ADHD یا سایر مواد محرک استفاده می‌کنید، کافئین می‌تواند اثر آن‌ها را تشدید کرده و باعث افزایش بیشتر ضربان قلب و فشار خون شود.
• سیگار، مصرف الکل و استرس مزمن می‌توانند فشار واردشده بر سیستم قلبی عروقی را در کنار کافئین افزایش دهند.

بنابراین، حتی اگر قهوه به‌تنهایی عامل اصلی نباشد، ممکن است بخشی از زنجیره‌ای از عادات و عوامل سبک زندگی باشد که در نهایت به بالا رفتن فشار خون منجر می‌شوند.

 ژنتیک و حساسیت به کافئین

یکی از متغیرهایی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، ژنتیک است. برخی افراد کافئین را به‌سرعت متابولیزه می‌کنند، در حالی که در بدن برخی دیگر، این فرایند کندتر انجام می‌شود.اگر جزو افرادی باشید که کافئین را کندتر تجزیه می‌کنند، این ماده مدت زمان بیشتری در بدن شما باقی می‌ماند و در نتیجه، شدت و طول اثرات آن افزایش می‌یابد، از جمله افزایش فشار خون، اضطراب و اختلال در خواب.

آزمایش‌های ژنتیکی می‌توانند مشخص کنند در کدام دسته قرار می‌گیرید، اما در عمل، معمولاً بدن شما زودتر از هر آزمایشی پاسخ را می‌دهد. اگر پس از نوشیدن قهوه دچار بی‌قراری، لرزش، تپش یا بی‌خوابی می‌شوید، احتمالاً حساسیت بالاتری به کافئین دارید. در چنین شرایطی، گوش دادن به واکنش بدن بسیار مفیدتر از شمردن میلی‌گرم‌های کافئین است.

آیا افراد مبتلا به فشار خون بالا باید از قهوه پرهیز کنند؟

لزوماً نه. انجمن قلب آمریکا (American Heart Association) توصیه نمی‌کند که افراد مبتلا به پرفشاری خون مصرف قهوه را به‌طور کامل حذف کنند، اما تأکید دارد که تأثیر کافئین بر بدن خود را زیر نظر بگیرند.اگر فشار خون شما با اصلاح سبک زندگی یا مصرف دارو به‌خوبی کنترل شده باشد، احتمالاً می‌توانید قهوه را در حد اعتدال مصرف کنید. اما اگر پس از نوشیدن قهوه افزایش فشار خون را تجربه می‌کنید یا پزشک شما نسبت به این موضوع هشدار داده است، شاید زمان آن رسیده باشد که مصرف قهوه را کاهش دهید یا به سراغ قهوه‌ی بدون کافئین بروید.

 تصویر کلی‌تر

در بحث سلامت، اغلب به دنبال یک مقصر اصلی می‌گردیم. قهوه انتخاب راحتی است؛ چون عادتی روزمره و ماده‌ای محرک محسوب می‌شود. اما در بیشتر مواقع، مشکل اصلی قهوه نیست. آنچه در بلندمدت فشار خون را بالا می‌برد، معمولاً ترکیبی از کم‌خوابی، استرس بالا، سبک زندگی کم‌تحرک، مصرف بیش‌ازحد نمک و بله، گاهی ژنتیک است. قهوه ممکن است به‌طور موقت عدد فشار خون را کمی بالا ببرد، اما به‌ندرت ریشه‌ی اصلی مشکل محسوب می‌شود.

مصرف متعادل قهوه مسئله‌ساز نیست

قهوه می‌تواند باعث افزایش موقتی فشار خون شود، به‌ویژه در افرادی که مصرف منظم کافئین ندارند. با این حال، برای اغلب بزرگسالان سالم، مصرف متعادل قهوه نه‌تنها مشکل‌ساز نیست، بلکه به‌دلیل وجود آنتی‌اکسیدان‌ها حتی می‌تواند با برخی مزایای قلبی عروقی همراه باشد.اگر نگران فشار خون خود هستید، واکنش بدنتان را بررسی کنید، در صورت لزوم به سراغ قهوه‌ی بدون کافئین بروید و با پزشک خود مشورت کنید.اما لازم نیست بابت فنجان قهوه‌ی صبحگاهی‌تان دچار اضطراب شوید. مسائل مهم‌تری برای نگرانی وجود دارد.