کافه تعمیرها، ایده‌ای نو برای معاشرت فنی‌ها

کافه‌نوشت: در نقاط مختلف جهان، اجتماعات محلی رویدادهایی برگزار می‌کنند که مردم می‌توانند در آن وسایل خراب خود را رایگان برای تعمیر بیاورند. جمعه گذشته، گروهی در یکی از ساختمان‌های شرق لندن گرد هم آمدند؛ هرکدام با مجموعه‌ای عجیب و رنگارنگ از وسایل کهنه و خراب: از قهوه‌سازهای فرسوده گرفته تا یک مخلوط‌کن قدیمی و شیک که دیگر کار نمی‌کرد.

این افراد برای اهدا کردن وسایل‌شان نیامده بودند؛ برای زنده‌کردن آن‌ها آمده بودند. این‌جا «تعمیرگاه کافه‌های» دانشگاه کالج لندن (UCL) است؛ رویدادی دوره‌ای که ساکنان محله می‌توانند وسایل آسیب‌دیده‌شان را به گروهی از متخصصان و مهندسان بسپارند تا رایگان تعمیر شود. این پروژه بخشی از شبکه‌ای جهانی با بیش از ۲۵۰۰ کارگاه است که با هدف مقابله با مصرف‌گرایی افسارگسیخته و ترویج «فرهنگ مراقبت و تعمیر» از سال ۲۰۱۰ شکل گرفته است.

مصرف‌گرایی، تولید پرکربن و بحران پسماند

هم‌زمان با اوج‌گیری تولیدات مصرفی و افزایش بی‌سابقه زباله‌ها، کارشناسان می‌گویند چنین ابتکارهایی می‌تواند آلودگی را کاهش داده و اقتصاد را به سمت الگوی چرخشی هدایت کند. اما چند مانع بزرگ بر سر راه این «انقلاب تعمیر» وجود دارد؛ یکی از مهم‌ترین آن‌ها: ارسال رایگان و تحویل یک‌روزه.

در اقتصادی جهانی که بر مصرف استوار است، بسیاری از محصولات برای دوام ساخته نمی‌شوند.رشد «فست‌فشن» باعث شده عمر لباس‌ها به کمتر از ۱۰ بار استفاده برسد. شرکت‌های بزرگ فناوری مانند اپل و مایکروسافت نیز بارها متهم یا حتی محکوم شده‌اند که محصولاتشان را عمداً با عمر کوتاه‌تر یا قابلیت به‌روزرسانی محدود طراحی می‌کنند تا خریداران را به خرید مدل‌های جدیدتر سوق دهند.

در برخی موارد، شرکت‌ها محصولاتی ساخته‌اند که عمر بسیار طولانی داشته‌اند، اما وقتی متوجه شدند چنین محصولاتی سودآوری را کاهش می‌دهند، تولیدشان را متوقف کرده‌اند؛ مثل نمونه معروف لامپ « Centennial Light » که با وجود توقف تولید، بیش از ۱۲۰ سال است که در یکی از ایستگاه‌های آتش‌نشانی کالیفرنیا روشن مانده است.

نتیجه چنین مصرف‌گرایی افسارگسیخته، ایجاد حجم عظیمی از زباله است. هر سال میلیاردها تُن محصول دورریخته‌شده سر از خاک‌چاله‌ها، اقیانوس‌ها و زیست‌بوم‌های حساس در می‌آورند.

مارک میوداونیک، دانشمند مواد و مهندس دانشگاه کالج لندن (the University College London) که مدیریت بخشی از این کافه‌ها را برعهده دارد، می‌گوید: «به‌نظر می‌رسد اقتصاد با زباله کار می‌کند. مشکل این است که ظرفیت سیاره برای جذب این حجم از زباله محدود است و ما اکنون به آن محدودیت نزدیک می‌شویم».

پیشنهادی برای مطالعه: قهوه‌ای که با سنت‌های کویری دم‌آوری می‌شود.

تولد یک جنبش جهانی

در سال ۲۰۰۹، مارتین پُستما، فعال هلندی حوزه پایداری، نخستین «تعمیرگاه کافه‌ها» رسمی را در آمستردام برگزار کرد. امروز این طرح به شبکه‌ای جهانی تبدیل شده است که داوطلبان آن مفاهیم اصلی را با توجه به نیازهای محلی توسعه داده‌اند. تنها در ایالت نیویورک، حدود ۷۰ تعمیرگاه کافه  فعال است.

در حوزه هادسون، سوزی فرومر طی سه سال گذشته به‌عنوان هماهنگ‌کننده سازمان Sustainable Hudson Valley فعالیت کرده است. او می‌گوید سال گذشته در حدود ۱۶۰ رویداد، بیش از ۷۴۰۰ وسیله تعمیر شد؛ از چراغ‌های رومیزی و گلدان‌های تزئینی تا عروسک‌خانه‌های قدیمی. به گفته او، «دید شما نسبت به وسایلتان عوض می‌شود. دیگر چیزی نیست که آزاردهنده باشد و بخواهید دورش بیندازید. چیزی است که می‌شود دوباره با آن کار کرد… وسیله‌ای که می‌تواند تعمیر شود و سال‌ها عمر کند».

در این رویدادها مردم فقط وسیله نمی‌آورند؛ کنار تعمیرکار می‌نشینند تا روش کار را یاد بگیرند. همین مشارکت، حس اجتماع و هم‌دلی ایجاد می‌کند. فرومر که در اوقات فراغت طراح جواهرات است، اخیراً گردنبندی را برای فردی تعمیر کرده که یادگار عموی مرحومش بود،لحظه‌ای عاطفی و خاص. به گفته او: «جواهرات اغلب ارزشی فراتر از ارزش مالی دارند». میوداونیک نیز می‌گوید «تعمیرگاه های کافه‌ها» در لندن همین حال‌وهوا را دارند. پژوهشی که تیم او در ۲۰۲۴ انجام داده نشان می‌دهد این فعالیت‌ها علاوه بر مزایای محیط‌زیستی، اثرات مثبتی بر سلامت روان، حس تعلق اجتماعی و یادگیری مهارت دارند.

حق تعمیر؛ نبردی دشوار

با وجود محبوبیت فزاینده کافه‌های تعمیر، موانع جدی هنوز پابرجاست. برای بسیاری از کالاهااز  لباس تا لوازم خانگی، خرید یک محصول نو ارزان‌تر و سریع‌تر از تعمیر محصول قدیمی است. ارسال رایگان و تحویل فوری این روند را تشدید می‌کند.

از سوی دیگر، برخی محصولات مانند گوشی‌های هوشمند، خودروها یا تراکتورها طوری طراحی شده‌اند که تعمیر آن‌ها خارج از شبکه شرکت سازنده تقریباً ناممکن باشد. تعمیرکاران به ابزارهای تشخیصی یا قطعات یدکی دسترسی ندارند. نمونه بارز آن ایرپادهای اپل است که بنا بر گزارش‌ها باز کردن و تعمیر آن‌ها بدون آسیب‌زدن به بدنه تقریباً غیرممکن است. چند ایالت آمریکا مانند کالیفرنیا، کلرادو و مینه‌سوتا قوانینی تحت عنوان «حق تعمیر» تصویب کرده‌اند، اما بسیاری از ایالات هنوز چنین حمایت‌هایی ندارند.

میوداونیک هشدار می‌دهد: «اگر این روند مصرف‌گرایی ادامه پیدا کند، در نهایت به دیوار می‌خوریم… دی‌اکسیدکربن در هوا بالا می‌رود، پلاستیک در دریا افزایش می‌یابد، ریزپلاستیک در خون انسان بالا می‌رود. این اعتیاد مصرفی ما، ما را می‌کُشد». بااین‌حال او همچنان امیدوار است: «وقتی شادی مردم را می‌بینید که وسایلشان دوباره جان می‌گیرد، باور می‌کنید که زندگی با یک وسیله تعمیرشده و قدیمی هم به همان اندازه غنی است». وقتی از او پرسیدم آیا خودش هم این فلسفه را در زندگی اجرا می‌کند، خندید و پلیورش را نشان داد: «بله، این وصله را خودم دوخته‌ام.»

منبع: insideclimatenews