قهوه پلی جهانی میان فرهنگ‌ها و سنت‌

کافه‌نوشت: قهوه بیش از یک نوشیدنی است؛ تجربه‌ای جهانی که مرزها و فرهنگ‌ها را درمی‌نوردد. مردم در سراسر دنیا، قهوه را به شیوه‌های منحصربه‌فرد خود پذیرفته‌اند و آیین‌ها و سنت‌هایی متمایز پیرامون آن شکل داده‌اند که بازتابی از سبک زندگی، ارزش‌ها و تاریخشان است. از اسپرسوی سریع و سرپایی در ایتالیا گرفته تا دم‌آوری آیینی در اتیوپی، قهوه در قالب‌های گوناگون گرامی داشته می‌شود و روح هر فرهنگ را به نمایش می‌گذارد. این نوشته به بررسی فرهنگ جهانی قهوه می‌پردازد و نشان می‌دهد مردم کشورهای مختلف چگونه نوشیدنی محبوب خود را می‌نوشند و از آن لذت می‌برند.

خاستگاه قهوه: از اتیوپی تا جهان

سفر قهوه از اتیوپی آغاز می‌شود؛ جایی که بنا بر افسانه‌ها، چوپانی به نام کالدی پس از آن‌که دید بزهایش با خوردن میوه‌های درخت قهوه پرانرژی و سرحال شده‌اند، به خاصیت نیرو‌بخش دانه‌های قهوه پی برد. اتیوپی هنوز هم یکی از تولیدکنندگان مهم قهوه در جهان است و آیین قهوه‌نوشی در تار و پود زندگی اجتماعی و فرهنگی آن جایگاهی اساسی دارد. مراسم قهوه در اتیوپی نمادی از مهمان‌نوازی است؛ قهوه به‌آرامی در ظرفی سفالی و سنتی به نام جبنا دم می‌شود و دوستان و اعضای خانواده گرد هم می‌آیند تا در کنار یکدیگر از عطر و طعم این نوشیدنی لذت ببرند.

Ethiopian coffee ceremony steps

قهوه از اتیوپی به خاورمیانه راه یافت، به‌ویژه به ترکیه، جایی که در دوران امپراتوری عثمانی محبوبیت فراوانی پیدا کرد. قهوه ترک که به غلظت بالا و بافت سنگینش شناخته می‌شود، در ظرفی ویژه به نام جزوه دم می‌شود و اغلب همراه با راحت‌الحلقوم سرو می‌گردد. اهمیت قهوه در فرهنگ ترکی چنان عمیق و ریشه‌دار است که به بخشی از آیین‌های ازدواج نیز تبدیل شده؛ به این صورت که عروس آینده برای خانواده همسر احتمالی‌اش قهوه آماده و سرو می‌کند، کاری که نمادی از احترام و پذیرش به شمار می‌آید.

سفر قهوه سپس به اروپا ادامه یافت، جایی که خیلی زود به نوشیدنی‌ای محبوب تبدیل شد. فرهنگ قهوه‌خانه‌نشینی در کشورهایی مانند ایتالیا، فرانسه و اتریش شکل گرفت و هر یک از این کشورها، سبک و سلیقه خاص خود را به شیوه مصرف و لذت بردن از قهوه افزودند.

فرهنگ قهوه در اروپا

ایتالیا

ایتالیا با قهوه، به‌ویژه اسپرسو که زادگاهش همین کشور است، گره خورده است. ایتالیایی‌ها قهوه را بسیار جدی می‌گیرند و اغلب آن را در شات‌های کوچک و غلیظ می‌نوشند. اسپرسوبارها در همه شهرها منظره‌ای آشنا هستند و بیشتر مردم ترجیح می‌دهند قهوه‌شان را ایستاده کنار پیشخوان بنوشند، لحظه‌ای از آن لذت ببرند و سپس به ادامه روزشان بپردازند. فرهنگ قهوه در ایتالیا بر کیفیت و سنت تأکید دارد و نوشیدنی‌های کلاسیکی مانند کاپوچینو، ماکیاتو و ریسترتو از محبوبیت زیادی برخوردارند.

Comparison of brewing methods

فرانسه

در فرانسه، قهوه چیزی فراتر از یک نوشیدنی برای شروع صبح است؛ نوعی تجربه آرام و دل‌نشین به شمار می‌آید. کافه‌های فرانسوی با صندلی‌های فضای باز و حال‌وهوای آرامشان، مردم را تشویق می‌کنند که با حوصله بنشینند و در حالی که «کافه او له» (قهوه با شیر) می‌نوشند، از لحظه لذت ببرند. کافه‌های Paris اغلب محل دیدارهای دوستانه، کتاب‌خوانی یا تماشای رفت‌وآمد مردم هستند؛ جایی که نوشیدن یک فنجان قهوه در کنار یک کروسان به تجربه‌ای روزمره اما دلپذیر تبدیل می‌شود.

اتریش

وین به قهوه‌خانه‌های تاریخی‌اش شهرت دارد؛ مکان‌هایی که خود به‌تنهایی نهادهایی فرهنگی محسوب می‌شوند. مردم در این فضاها برای گفت‌وگوهای طولانی گرد هم می‌آیند و معمولاً قهوه‌شان را با برشی از کیک همراه می‌کنند. قهوه‌خانه وینی تجربه‌ای از آسودگی و لذت است و نوشیدنی‌هایی مانند «وینر ملانژ» (ترکیبی از اسپرسو و شیر بخار داده‌شده) از گزینه‌های محبوب به شمار می‌روند.

اسپانیا

در اسپانیا، قهوه بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی اجتماعی است و حس هم‌نشینی و ارتباط را تقویت می‌کند. چه کافه کُن لِچه (قهوه با شیر) در صبح باشد و چه یک «کورتادو»ی قوی در بعدازظهر، اسپانیایی‌ها در طول روز بارها قهوه می‌نوشند. این نوشیدنی اغلب همراه با شیرینی‌هایی مانند چوروس و با حال‌وهوایی آرام و صمیمی صرف می‌شود؛ تجربه‌ای که بیش از هر چیز بر جنبه جمعی و اجتماعی قهوه‌نوشی تأکید دارد.

قهوه در قاره آمریکا

آمریکا

در ایالات متحده، فرهنگ قهوه از قهوه‌های ساده دمی به صحنه‌ای پیچیده‌تر و تخصصی‌تر تکامل یافته است. زنجیره‌های بزرگ قهوه مانند Starbucks نقش مهمی در معرفی لاته، کاپوچینو و دیگر نوشیدنی‌های بر پایه اسپرسو به جریان اصلی جامعه داشتند. امروزه موج سوم قهوه به‌سرعت در حال گسترش است و بر دانه‌های باکیفیت، روش‌های دم‌آوری هنرمندانه و تأمین پایدار تأکید دارد. این تحول، نتیجه جهانی‌شدن فرهنگ قهوه است؛ جایی که سنت‌های محلی از روندهای جهانی تأثیر می‌پذیرند.

برزیل

برزیل بزرگ‌ترین تولیدکننده قهوه در جهان است و این نوشیدنی نقشی پررنگ در زندگی روزمره مردم دارد. برزیلی‌ها «کافه‌زینیو» را که فنجانی کوچک از قهوه سیاه است، در طول روز می‌نوشند یا «کافه کوم لِیتِه» (قهوه با شیر) را که شباهت زیادی به لاته دارد، ترجیح می‌دهند. قهوه عمیقاً با مهمان‌نوازی برزیلی گره خورده است و تعارف کردن یک فنجان قهوه به مهمان، نشانه‌ای از خوشامدگویی و صمیمیت به شمار می‌آید.

کلمبیا

قهوه کلمبیا به خاطر طعم ملایم و متعادلش شهرت جهانی دارد و کشاورزان این کشور با دقت و تعهد فراوان، برخی از بهترین دانه‌های قهوه جهان را تولید می‌کنند. نوشیدنی سنتی «تینتو» ــ فنجانی کوچک از قهوه سیاه ــ یکی از رایج‌ترین نوشیدنی‌ها در این کشور است. قهوه همچنین نقشی حیاتی در اقتصاد کلمبیا ایفا می‌کند و اغلب به‌عنوان نمادی از غرور ملی و یکی از منابع مهم درآمد صادراتی شناخته می‌شود.

مکزیک

در مکزیک، قهوه را اغلب با دارچین و «پیلونسیو» (شکر تصفیه‌نشده) دم می‌کنند که طعمی غنی و شیرین به آن می‌بخشد. این نوشیدنی که با نام «کافه دِ اویا» شناخته می‌شود، به‌ویژه در تعطیلات و جشن‌ها محبوب است. قهوه معمولاً در کنار دوستان و اعضای خانواده نوشیده می‌شود و این موضوع نشان‌دهنده اهمیت پیوندهای اجتماعی و حس همبستگی در فرهنگ قهوه‌نوشی مکزیکی است.

قهوه در خاورمیانه و آفریقا

ترکیه

قهوه ترک نمادی از مهمان‌نوازی و سنت است. این قهوه به‌آرامی دم می‌شود و نتیجه آن نوشیدنی‌ای قوی و صاف‌نشده است که معمولاً در فنجان‌های کوچک سرو می‌گردد. یکی از جنبه‌های جذاب فرهنگ قهوه‌نوشی در ترکیه، فال‌گرفتن از ته‌نشین قهوه در کف فنجان است؛ رسمی قدیمی که هنوز هم میان بسیاری از مردم رواج دارد.

اتیوپی

اتیوپی زادگاه قهوه به شمار می‌رود و مراسم سنتی قهوه در این کشور آیینی مفصل و زمان‌بر است که گاهی ساعت‌ها طول می‌کشد. در این مراسم، دانه‌های قهوه روی آتش برشته می‌شوند، با دست آسیاب می‌گردند و در ظرف سنتی «جبنا» دم می‌شوند. این آیین بر احترام، مهمان‌نوازی و اهمیت باهم‌بودن و پیوندهای اجتماعی تأکید دارد.

مصر

قهوه ترک در مصر نیز بسیار محبوب است و اغلب در دورهمی‌های دوستانه و خانوادگی نوشیده می‌شود و فضایی گرم و صمیمی ایجاد می‌کند. مصری‌ها معمولاً قهوه خود را غلیظ و همراه با شکر دوست دارند و نوشیدن آن در جمع، بهانه‌ای برای گفت‌وگو و معاشرت است.

مراکش

در مراکش، قهوه را اغلب با ادویه‌هایی مانند دارچین، هل و جوز هندی ترکیب می‌کنند و نوشیدنی‌ای معطر و خوش‌طعم می‌سازند. قهوه معمولاً در کافه‌ها یا در خانه و در قالب یک گردهمایی اجتماعی نوشیده می‌شود؛ جایی که مهمان‌نوازی نقشی اساسی در تجربه قهوه‌نوشی دارد.

فرهنگ قهوه در آسیا

ژاپن

قهوه در ژاپن محبوبیت چشمگیری پیدا کرده و فرهنگ قهوه تخصصی در این کشور شکوفا شده است. «کیساتن»‌ها ــ قهوه‌خانه‌های سنتی ژاپنی ــ فضایی نوستالژیک دارند و قهوه را با دقت و وسواس خاصی دم می‌کنند. قهوه کلدبرو نیز در ژاپن بسیار پرطرفدار است و تمرکز آن بر شفافیت و وضوح طعمی است.

ویتنام

ویتنام به قهوه منحصربه‌فرد خود شهرت دارد که اغلب با فیلتر فلزی کوچکی به نام «فین» دم می‌شود. «کافه سوا دا» ــ قهوه سرد ویتنامی با شیرعسلی ــ نوشیدنی محبوبی است که تلخی و قدرت قهوه را با شیرینی و بافتی خامه‌ای متعادل می‌کند. «قهوه تخم‌مرغ» نیز از دیگر تخصص‌های ویتنامی است که در آن قهوه با ترکیبی کف‌آلود از زرده تخم‌مرغ و شکر همراه می‌شود.

اندونزی

اندونزی به «کوپی لواک» (قهوه زباد) مشهور است؛ قهوه‌ای خاص که از دانه‌هایی به‌دست می‌آید که توسط گربه‌های زباد خورده و سپس دفع شده‌اند. با وجود بحث‌ها و انتقادهایی که درباره شیوه تولید آن وجود دارد، کوپی لواک همچنان کالایی لوکس به شمار می‌رود. قهوه اندونزیایی معمولاً غلیظ دم می‌شود و اغلب به‌صورت سیاه مصرف می‌گردد.

هند

در هند، قهوه بیشتر در مناطق جنوبی مصرف می‌شود؛ جایی که «فیلتر کافی جنوب هند» یا «کاپی» شهرت دارد. این قهوه غلیظ و کف‌آلود با فیلتر فلزی سنتی دم می‌شود و معمولاً همراه صبحانه یا در دورهمی‌های اجتماعی نوشیده می‌شود.

فرهنگ قهوه در استرالیا و نیوزیلند

استرالیا

استرالیا فرهنگی پویا و پیشرفته در زمینه قهوه دارد و «فلت وایت» ــ نوشیدنی‌ای بر پایه اسپرسو با شیری بخار‌داده و بافتی مخملی ــ از نمادهای آن است. استرالیایی‌ها در انتخاب قهوه سخت‌پسند هستند و معمولاً کافه‌های مستقل و هنرمندانه را به زنجیره‌های بزرگ ترجیح می‌دهند. قهوه بخشی از زندگی روزمره است و فرهنگ کافه‌نشینی در شهرهایی مانند Melbourne و Sydney رونق فراوان دارد.

نیوزلند

نیوزیلند نیز مانند استرالیا فلت وایت را با آغوش باز پذیرفته و قهوه در زندگی اجتماعی مردم جایگاهی مهم دارد. کافه‌های این کشور به فضای دنج و صمیمی‌شان شناخته می‌شوند؛ مکان‌هایی که مردم برای نوشیدن قهوه و گفت‌وگو گرد هم می‌آیند.

فرهنگ قهوه در کشورهای اسکاندیناوی

سوئد

در سوئد، «فیکا» ــ یک وقت استراحت با قهوه همراه با شیرینی‌هایی مانند نان دارچینی ــ سنتی محبوب است. این زمان فرصتی است برای کند کردن ریتم زندگی، ارتباط با دوستان یا همکاران و لذت بردن از یک فنجان قهوه. فیکا بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ سوئدی است و به ترویج آرامش و باهم‌بودن کمک می‌کند.

دانمارک و نوروژ

در نروژ و دانمارک، قهوه به‌صورت روزانه مصرف می‌شود، اغلب سیاه و بدون شکر. کشورهای اسکاندیناوی از جمله بالاترین مصرف‌کنندگان قهوه به ازای هر نفر در جهان هستند و قهوه بخش مهمی از زندگی روزمره آن‌ها محسوب می‌شود؛ چه در خانه، چه در کافه‌ها و چه در دورهمی‌های اجتماعی.

سنت‌های منحصربه‌فرد قهوه در سراسر جهان

یونان

در یونان، «فرپه» ــ قهوه‌ای کف‌آلود و سرد ــ به‌ویژه در ماه‌های گرم تابستان نوشیدنی محبوبی است. قهوه بخشی اساسی از زندگی اجتماعی یونانی‌ها است و مردم اغلب ساعت‌ها در کافه‌ها می‌مانند و در کنار دوستانشان از قهوه لذت می‌برند و به گفت‌وگو می‌پردازند.

پرتغال

در پرتغال، قهوه معمولاً به صورت «بیکا» سرو می‌شود؛ اسپرسوی قوی در فنجان‌های کوچک. فرهنگ قهوه‌نوشی در جامعه پرتغال عمیقاً ریشه دارد و معمولاً مردم کنار پیشخوان ایستاده، قهوه خود را سریع می‌نوشند و سپس به ادامه روزشان می‌پردازند.

فنلاند

فنلاند یکی از بالاترین نرخ‌های مصرف قهوه به ازای هر نفر در جهان را دارد. قهوه معمولاً همراه با «پولا» ــ نوعی نان شیرین ــ نوشیده می‌شود و بخش مرکزی فرهنگ فنلاندی است، به‌ویژه در رویدادهای اجتماعی مانند وقت استراحت قهوه در محل کار یا در سونا.

کوبا

اسپرسوی کوبایی یا «کافِسیتو» قهوه‌ای کوچک، شیرین و قوی است که نقشی حیاتی در زندگی اجتماعی کوبایی‌ها دارد. چه با همسایگان به اشتراک گذاشته شود و چه پس از یک وعده غذا نوشیده شود، کافِسیتو نماد گرما و مهمان‌نوازی در فرهنگ کوبا است.

کره جنوبی

در کره جنوبی، فرهنگ مدرن قهوه به‌سرعت رشد کرده است و کافه‌های موضوعی و شیک، مناسب برای اشتراک‌گذاری در شبکه‌های اجتماعی، در سراسر کشور ظاهر شده‌اند. همچنین مخلوط‌های قهوه فوری نیز محبوب هستند و به حرفه‌ای‌های پرمشغله امکان می‌دهند در کوتاه‌ترین زمان، قهوه‌ای سریع و دل‌چسب نوش جان کنند.

تأثیر زنجیره‌های جهانی قهوه

زنجیره‌های بزرگ قهوه مانند Starbucks فرهنگ قهوه را در سراسر جهان گسترش داده‌اند و بر شیوه مصرف قهوه در کشورهای مختلف تأثیر گذاشته‌اند. با این حال، فرهنگ‌های سنتی قهوه همچنان پابرجا هستند و بسیاری از مناطق تلاش می‌کنند بین نفوذ زنجیره‌های جهانی و شیوه‌های هنرمندانه و میراثی قهوه خود تعادل برقرار کنند.

در سال‌های اخیر، کافه‌های موج سوم پدید آمده‌اند که تمرکزشان بر دانه‌های باکیفیت، تأمین اخلاقی و روش‌های نوآورانه دم‌آوری است. این حرکت، فرهنگ قهوه را بازتعریف کرده و تأکید آن بر پایداری و مهارت‌ورزی به جای تولید انبوه است.

آینده فرهنگ قهوه

با افزایش آگاهی جهانی نسبت به پایداری، تولید قهوه بیش از پیش بر تأمین اخلاقی، تجارت عادلانه و حفظ محیط زیست تمرکز دارد. مصرف‌کنندگان نیز نسبت به منبع قهوه، نحوه پرورش آن و شرایط زندگی کشاورزان قهوه آگاه‌تر می‌شوند.

آینده فرهنگ قهوه ممکن است شاهد افزایش محبوبیت جایگزین‌های قهوه باشد؛ از جمله گزینه‌های شیر گیاهی، قهوه بدون کافئین و نوشیدنی‌های نوآورانه‌ای مانند نیترو کافی. با ادامه تکامل قهوه، یک چیز قطعی است: توانایی آن در گرد هم آوردن مردم، صرف‌نظر از محل زندگی‌شان.

از خیابان‌های شلوغ ایتالیا تا کافه‌های آرام ژاپن، قهوه خود را در تار و پود اجتماعی و فرهنگی کشورهای سراسر جهان تنیده است. هرچند روش‌های دم‌آوری، طعم‌ها و سنت‌ها ممکن است متفاوت باشند، شور و اشتیاق به قهوه همواره یکسان باقی می‌ماند. چه در حال لذت بردن از یک دم‌آوری غنی اتیوپیایی باشید و چه از یک فلت وایت کف‌آلود در استرالیا، قهوه پیوندی جهانی است که مردم را به هم نزدیک می‌کند. بنابراین دفعه بعد که قهوه‌تان را نوشیدید، لحظه‌ای به مسیر آن از مرزها و فرهنگ‌های گوناگون بیندیشید و تأثیرش در گرد هم آوردن مردم در تمام نقاط جهان را تقدیر کنید.

منبع: coffeeistition